Języki obok siebie · lekcja 03

Klasy i obiekty w trzech językach

Klasa to foremka, obiekt to ciastko
Jedna klasa Product, trzy zapisy: pola, konstruktor, metoda
Ściąga na jednej kartce, do przepisania
Ćwiczenie: klasa Student ze średnią ocen

Rozgrzewka · 3 minuty

Co zostało z list i słowników?

Jak zapiszecie listę trzech ocen w języku, który znacie?
Czym słownik różni się od listy?
Jak przejść po wszystkich elementach listy?

Część 1 · Po co klasa

Klasa to foremka, obiekt to ciastko

Na poprzedniej lekcji słownik trzymał same dane: nazwę i cenę. Klasa trzyma dane i czynności, które się na nich wykonuje, na przykład policzenie ceny z podatkiem. Dlatego obiekt umie coś zrobić, a słownik tylko leży.

php.net: Language Reference › Classes and Objects › The Basics · docs.python.org: tutorial 9.3 „A First Look at Classes” · MDN: Web/JavaScript/Guide/Using_classes

Część 1 · Definicja klasy

Ta sama klasa w trzech zapisach

PHP

class Product {
  public $name;
  public $price;

  public function __construct($name, $price) {
    $this->name = $name;
    $this->price = $price;
  }
}

Python

class Product:

    def __init__(self, name, price):
        self.name = name
        self.price = price

JavaScript

class Product {

  constructor(name, price) {
    this.name = name;
    this.price = price;
  }
}

Słowo class i nazwa wielką literą są wszędzie takie same. Różni się nazwa konstruktora, czyli czynności, która ustawia dane nowego obiektu: __construct, __init__, constructor. W PHP pola trzeba jeszcze zapowiedzieć na górze klasy, w Pythonie i JavaScripcie powstają same w konstruktorze.

php.net: Language Reference › Classes and Objects › Properties · Constructors and Destructors · docs.python.org: tutorial 9.3.1 „Class Definition Syntax” · MDN: Web/JavaScript/Reference/Classes/constructor

Część 2 · Słowo „ja”

Skąd obiekt wie, że chodzi o niego?

Co	PHP	Python	JavaScript
słowo „ja”	`$this`	`self`	`this`
pole tego obiektu	`$this->price`	`self.price`	`this.price`
czy stoi w nawiasie	nie, jest z automatu	tak, zawsze pierwszy	nie, jest z automatu

public function __construct($price) {
  $this->price = $price;
}

def __init__(self, price):
    self.price = price

constructor(price) {
  this.price = price;
}

Zadanie jest jedno: odróżnić pole obiektu od zwykłej zmiennej o tej samej nazwie. Python robi to jawnie i każe wpisać self na początku listy parametrów każdej metody. PHP i JavaScript podstawiają swoje słowo same.

php.net: Language Reference › Classes and Objects › The Basics · docs.python.org: tutorial 9.3.3 „Instance Objects” i 9.3.4 „Method Objects” · MDN: Web/JavaScript/Reference/Operators/this

Część 2 · Tworzenie obiektu

Dwa obiekty, dwa osobne komplety danych

PHP

$book = new Product("Zeszyt", 12);
$bag = new Product("Plecak", 180);

echo $book->name;
echo $bag->price;

Python

book = Product("Zeszyt", 12)
bag = Product("Plecak", 180)

print(book.name)
print(bag.price)

JavaScript

const book = new Product("Zeszyt", 12);
const bag = new Product("Plecak", 180);

console.log(book.name);
console.log(bag.price);

Słowo new jest w PHP i JavaScripcie, w Pythonie nie ma go wcale. Do pola PHP sięga strzałką ->, Python i JavaScript kropką. Każdy obiekt ma własny komplet pól, więc zmiana ceny plecaka nie rusza zeszytu.

php.net: Language Reference › Classes and Objects › The Basics · docs.python.org: tutorial 9.3.2 „Class Objects” · MDN: Web/JavaScript/Reference/Operators/new

Część 3 · Metoda

Metoda: funkcja w środku klasy

PHP

public function priceWithTax() {
  return $this->price * 1.23;
}

echo $book->priceWithTax();

Python

def price_with_tax(self):
    return self.price * 1.23

print(book.price_with_tax())

JavaScript

priceWithTax() {
  return this.price * 1.23;
}

console.log(book.priceWithTax());

Wszędzie tak samo: żadnego parametru w nawiasie, cenę metoda bierze ze słowa „ja”, wynik oddaje przez return. Różni się nazwa: PHP i JavaScript piszą priceWithTax, Python price_with_tax. To nie kaprys, to konwencja każdego z tych języków.

php.net: Language Reference › Classes and Objects › The Basics · docs.python.org: tutorial 9.3.4 „Method Objects” · PEP 8 „Function and Variable Names” · MDN: Web/JavaScript/Reference/Functions/Method_definitions

Część 3 · Pola schowane

Pole tylko dla wnętrza klasy

Język	Zapis	Co się stanie z zewnątrz
PHP	`private $price;`	program zatrzymuje się z błędem
JavaScript	`#price;`	kod się nie uruchomi, błąd składni
Python	`self._price`	zadziała, to tylko umowa między programistami

Dwa języki pilnują tego za Was, trzeci liczy na Waszą uczciwość. Podkreślnik w Pythonie mówi: „to jest wnętrze klasy, nie ruszaj z zewnątrz”. Nic go nie wymusza, ale każdy programista Pythona tę umowę zna.

php.net: Language Reference › Classes and Objects › Visibility · docs.python.org: tutorial 9.6 „Private Variables” · MDN: Web/JavaScript/Reference/Classes/Private_elements

Ściąga · do zeszytu

Jedna tabela na trzy języki

Co	PHP	Python	JavaScript
klasa	`class Product { }`	`class Product:`	`class Product { }`
zapowiedź pola	`public $price;`	niepotrzebna	niepotrzebna
konstruktor	`__construct($price)`	`__init__(self, price)`	`constructor(price)`
słowo „ja”	`$this->price`	`self.price`	`this.price`
nowy obiekt	`new Product(12)`	`Product(12)`	`new Product(12)`
pole obiektu	`$book->price`	`book.price`	`book.price`
nazwa metody	`priceWithTax()`	`price_with_tax(self)`	`priceWithTax()`
wywołanie metody	`$book->priceWithTax()`	`book.price_with_tax()`	`book.priceWithTax()`
pole schowane	`private $price;`	`self._price` (umowa)	`#price;`

php.net: Language Reference › Classes and Objects · docs.python.org: tutorial 9.3 i 9.6 · MDN: Web/JavaScript/Reference/Classes

Ćwiczenie · na kartce · 12 minut

Klasa Student ze średnią

Po prawej masz klasę Student w Pythonie. Trzyma imię i listę ocen, a metoda liczy średnią. Przepisz ją, nazw nie zmieniaj.

Przepisz tę klasę na JavaScript.
Przepisz tę klasę na PHP.
Dla chętnych: dopisz metodę, która mówi, czy średnia sięga 3.

Zanim oddasz kartkę, sprawdź cztery rzeczy: słowo class i nazwa wielką literą, konstruktor pod właściwą nazwą, słowo „ja” przy każdym polu, metoda z return. W PHP dopisz jeszcze zapowiedź pól i pamiętaj o strzałce zamiast kropki.

Klasa w Pythonie

class Student:

    def __init__(self, name, grades):
        self.name = name
        self.grades = grades

    def average(self):
        return sum(self.grades) / len(self.grades)

student = Student("Ala", [3, 4, 5])
print(student.name)
print(student.average())

Sprawdzenie

Trzy pytania na koniec

Czym klasa różni się od obiektu?
W którym z trzech języków słowo „ja” stoi jawnie w nawiasie metody?
Jak sięgacie do pola obiektu w PHP, a jak w dwóch pozostałych?

Podsumowanie

A jak to wygląda w produkcji?

Na lekcji	W produkcji	Status
klasa `Product`	W sklepie internetowym osobne klasy opisują produkt, koszyk, zamówienie i klienta	codziennie
metoda z wynikiem	Cena z podatkiem, rabat, koszt wysyłki: każda liczba ma swoją metodę	codziennie
pole schowane	Hasło i numer karty siedzą w polach prywatnych, żeby nikt nie nadpisał ich z zewnątrz	standard
dziedziczenie	Klasa bierze pola i metody od innej: `extends Base` w PHP i JavaScripcie, `class Vip(Client):` w Pythonie	na następnej lekcji

Ciekawostka: słowo class weszło do JavaScriptu dopiero w wersji ES2015. Obiekty były w tym języku od początku, tylko opisywało się je inaczej, przez prototypy. Zapis z klasą jest wygodniejszą nakładką na ten sam mechanizm.

ciekawostka: MDN: Web/JavaScript/Reference/Classes · php.net: Language Reference › Classes and Objects › Object Inheritance · docs.python.org: tutorial 9.5 „Inheritance”