Python · lekcja 11

Napisy: znak po znaku

Napis po znaku: indeks, len, wycinek
Sklejanie +, powielanie *, napis niezmienny
Metody upper, lower, count i operator in
f-string: wstawianie wartości do tekstu

Rozgrzewka · 3 minuty

Co pamiętacie z lekcji o listach?

Pod jakim indeksem siedzi pierwszy element listy?
Co oddaje len(numbers)?
Lista to [3, 7, 2]. Ile wynosi sum, ile max, a ile średnia?

Część 1 · Indeks i długość

Napis to ciąg znaków z numerami

Napis (typ str) to ciąg znaków ustawionych w kolejce. Każdy znak ma swój numer, czyli indeks. Liczymy od zera, jak w liście. Indeks ujemny liczy od końca.

word = "Python"
word[0]    # "P"
word[5]    # "n"

word[-1]   # "n"
word[-2]   # "o"
len(word)  # 6

docs.python.org, The Python Tutorial, rozdz. 3.1.2 (Text)

Część 1 · Wycinek

Wycinek: od tego do tego

Wycinek to kawałek napisu: word[a:b] bierze znaki od indeksu a (wchodzi) do indeksu b (już nie wchodzi). Jak bieg od słupka 2 do słupka 5: mijasz słupki 2, 3 i 4, a przy piątym kończysz.

word[0:2]   # "Py"
word[:2]    # "Py", od początku
word[4:]    # "on", do końca

word[-2:]   # "on", dwa ostatnie
word[42:]   # "", pusty napis
word[42]    # IndexError, błąd

docs.python.org, The Python Tutorial, rozdz. 3.1.2 (Text)

Część 2 · Sklejanie i niezmienność

Plus skleja, gwiazdka powiela

name = "Ala"
name + " Nowak"   # "Ala Nowak"
3 * "ab"          # "ababab"
"-" * 20          # linia z 20 kresek

word = "Python"
word[0] = "J"     # TypeError
"J" + word[1:]    # "Jython"

Operator + na napisach skleja je w jeden, a * z liczbą powiela napis.

Napis jest niezmienny: pojedynczego znaku nie da się podmienić, jak na wydrukowanej kartce. Python zgłasza wtedy TypeError. Nowy napis budujemy ze sklejonych kawałków.

docs.python.org, The Python Tutorial, rozdz. 3.1.2 (Text) · Podręcznik Informatyka na czasie 2 (Nowa Era), s. 223 (dodatek 6, operator złączania napisów)

Część 2 · Metody napisu

Cztery polecenia po kropce

Metoda to polecenie wydane konkretnemu napisowi: piszemy je po kropce, np. text.upper(). Metoda nie zmienia napisu, tylko oddaje nowy.

Zapis	Wynik	Co robi
`text.upper()`	"ALA MA KOTA"	same wielkie litery
`text.lower()`	"ala ma kota"	same małe litery
`text.count("a")`	3	ile razy występuje małe „a” (duże „A” się nie liczy)
`text.replace("kota", "psa")`	"Ala ma psa"	oddaje kopię z podmienionym fragmentem
`"kot" in text`	True	czy taki fragment jest w napisie
`"pies" in text`	False	nie ma go, więc fałsz

Wszystko dla text = "Ala ma kota". Po replace zmienna text dalej trzyma „Ala ma kota”.

docs.python.org, Biblioteka standardowa, Text Sequence Type str (String Methods: upper, lower, count, replace) oraz Common Sequence Operations (x in s)

Część 3 · f-string

f-string: wartość wprost w zdaniu

f-string to napis z literą f przed cudzysłowem. W klamrach {} wpisujemy nazwę zmiennej albo działanie, a Python wstawia tam wynik.

name = "Ola"
age = 16
print(f"{name} ma {age} lat.")
# Ola ma 16 lat.

price = 4.5
print(f"Cena: {price:.2f} zł")
# Cena: 4.50 zł

Zapis :.2f po dwukropku to format: pokaż liczbę z dwoma miejscami po przecinku. Dlatego 4.5 wypisuje się jako 4.50, tak jak cena w sklepie.

Bez litery f Python wypisze dosłownie {name} ma {age} lat., razem z klamrami.

docs.python.org, The Python Tutorial, rozdz. 7.1.1 (Formatted String Literals)

Część 3 · Porównywanie napisów

„Ala” to nie to samo co „ala”

Znak == sprawdza, czy napisy są dokładnie takie same, znak po znaku. Wielkość liter ma znaczenie. Znaki < i > układają napisy jak w słowniku: porównują pierwszy znak, a przy remisie drugi i kolejne.

Porównanie	Wynik	Dlaczego
`"Ala" == "Ala"`	True	każdy znak taki sam
`"Ala" == "ala"`	False	pierwsza litera raz duża, raz mała
`"Ala".lower() == "ala".lower()`	True	obie strony sprowadzone do małych liter
`"Ala" < "Ola"`	True	„A” stoi w słowniku przed „O”

W praktyce: Python porządkuje znaki według numerów z tablicy Unicode, a wielkie litery mają tam mniejsze numery niż małe. Dlatego porównanie "Z" < "a" daje True, choć w alfabecie „z” jest po „a”.

docs.python.org, The Python Tutorial, rozdz. 5.8 (Comparing Sequences and Other Types)

Ćwiczenie · przy komputerze · 12 minut

Ćwiczenie: trzy małe programy

Napisz program, który pyta o imię, a potem wypisuje jego pierwszą literę, liczbę liter i całe imię wielkimi literami. Sprawdź go dla imienia Ola.
Zapisz word = "informatyka". Wypisz wycinek, który da słowo forma, potem trzy ostatnie litery, a na końcu pierwszą i ostatnią literę w jednej linii.
Napisz program, który pyta o adres e-mail i sprawdza operatorem in, czy jest w nim znak @. Wypisz „Wygląda na adres e-mail.” albo „Brakuje znaku @.”.

Wskazówka do wszystkich trzech

Uruchamiaj program po każdej dopisanej linijce, a nie dopiero na końcu. Gdy zobaczysz IndexError, sprawdź, czy nie sięgasz po znak spoza napisu: ostatni znak ma indeks len(text) - 1, a najprościej wziąć go jako text[-1].

Sprawdzenie

Trzy pytania na koniec

Jak sięgnąć po pierwszy, a jak po ostatni znak napisu?
Napis to "Python". Co da word[2:5] i dlaczego nie ma tam znaku o indeksie 5?
Czy da się podmienić pojedynczy znak zapisem word[0] = "J"?

Podsumowanie

A jak to wygląda w produkcji?

Na lekcji	W produkcji	Status
`"@" in email`	Formularz rejestracji odrzuca adres bez małpy, zanim wyśle cokolwiek na serwer	codziennie
`.lower()` przed porównaniem	Logowanie działa tak samo dla `Ola@firma.pl` i `ola@firma.pl`	standard w firmach
Wycinek `text[:100]`	Zapowiedź artykułu na liście: pierwsze sto znaków i trzy kropki	codziennie
`"" len(password)`	Hasło i numer karty pokazane jako gwiazdki, żeby nie trafiły na zrzut ekranu	wymóg bezpieczeństwa